Uli.vn
Thiết kế phần mềm

Thiết kế phần mềm cho doanh nghiệp: quy trình 6 bước

Cập nhật 5 phút đọc

Chia sẻ: Facebook LinkedIn X Telegram

Trả lời nhanh

Thiết kế phần mềm là bước biến cách làm việc thật của doanh nghiệp thành bản vẽ rõ ràng trước khi viết mã. Một quy trình gọn gồm 6 bước: hiểu quy trình hiện tại, viết yêu cầu, vẽ màn hình, chọn kiến trúc, làm bản mẫu bấm thử được và thử với người dùng thật. Làm kỹ phần này giúp giảm sửa đi sửa lại về sau.

Nhóm họp trong phòng, một người vẽ sơ đồ quy trình lên bảng trắng
Nhóm họp trong phòng, một người vẽ sơ đồ quy trình lên bảng trắng

Nhiều doanh nghiệp bắt tay làm phần mềm bằng một câu rất ngắn: "Làm cho tôi cái app quản lý". Vài tháng sau, phần mềm chạy được nhưng nhân viên không dùng, vì nó không giống cách họ làm việc. Nguyên nhân thường nằm ở khâu thiết kế phần mềm bị làm vội hoặc bỏ qua.

Thiết kế phần mềm không chỉ là vẽ giao diện cho đẹp. Đó là việc trả lời rõ: ai dùng, dùng để làm gì, dữ liệu đi từ đâu tới đâu, và hệ thống cần chịu tải bao nhiêu. Bài này chia công việc đó thành 6 bước mà chủ doanh nghiệp có thể theo dõi, kể cả khi không rành kỹ thuật.

Thiết kế phần mềm là gì và vì sao không nên bỏ qua?

Hãy hình dung việc xây nhà. Không ai đổ móng khi chưa có bản vẽ. Phần mềm cũng vậy: bản thiết kế là thứ để hai bên cùng nhìn vào, thống nhất trước khi tốn tiền viết mã.

Sửa một ô trên bản vẽ màn hình chỉ mất vài phút. Sửa cùng chỗ đó khi phần mềm đã chạy có thể mất vài ngày, vì phải đổi cả dữ liệu, kiểm thử lại và hướng dẫn lại người dùng. Đó là lý do các nhóm làm phần mềm có kinh nghiệm luôn dành thời gian cho thiết kế.

Một bản thiết kế tốt thường gồm ba lớp:

  • Nghiệp vụ: quy trình làm việc, vai trò người dùng, quy tắc tính toán.
  • Trải nghiệm: các màn hình, thứ tự bấm, thông báo lỗi dễ hiểu.
  • Kỹ thuật: cách lưu dữ liệu, kết nối với hệ thống khác, bảo mật và sao lưu.

6 bước thiết kế phần mềm cho doanh nghiệp

Hai người cùng xem bản phác thảo màn hình phần mềm trên laptop

  1. Hiểu quy trình hiện tại. Ngồi cùng người làm việc thật, ghi lại từng bước, từng tờ giấy, từng file Excel đang dùng. Không thiết kế từ phòng họp.
  2. Viết yêu cầu. Mỗi yêu cầu nên trả lời được: ai, làm gì, để được gì. Đọc thêm bài phân tích yêu cầu phần mềm để biết cách viết.
  3. Vẽ màn hình. Bắt đầu bằng khung đơn giản, chưa cần màu sắc. Mục tiêu là kiểm tra luồng bấm có hợp lý không. Xem thêm bài thiết kế UX cho phần mềm doanh nghiệp.
  4. Chọn kiến trúc. Quyết định phần mềm chạy trên web, điện thoại hay cả hai, dữ liệu lưu ở đâu, kết nối với kế toán, ngân hàng ra sao. Bài kiến trúc phần mềm doanh nghiệp đi sâu hơn phần này.
  5. Làm bản mẫu bấm thử được. Một bản mẫu có thể bấm qua lại giúp người dùng góp ý cụ thể hơn nhiều so với đọc tài liệu.
  6. Thử với người dùng thật. Mời 3–5 người sẽ dùng hằng ngày làm thử một việc quen thuộc. Ghi lại chỗ họ lúng túng rồi sửa bản thiết kế.

Ví dụ: một công ty phân phối 20 nhân viên muốn số hoá việc nhận đơn của đại lý. Sau bước 1, nhóm thiết kế phát hiện 60% đơn đến qua tin nhắn chứ không phải điện thoại như chủ nghĩ. Thiết kế vì thế ưu tiên màn hình nhập đơn nhanh từ tin nhắn, thay vì tổng đài.

Thiết kế mất bao lâu và cần ai tham gia?

Thời gian phụ thuộc độ lớn của phần mềm. Với một phần mềm nhỏ phục vụ 1–2 phòng ban, giai đoạn thiết kế thường mất khoảng 2–4 tuần. Hệ thống lớn nối nhiều bộ phận có thể cần 1–3 tháng, thường chia thành nhiều đợt.

Phía doanh nghiệp nên cử ít nhất 2 người:

  • Người quyết định: chủ doanh nghiệp hoặc trưởng bộ phận, chốt phạm vi và ưu tiên.
  • Người dùng chính: nhân viên làm việc đó hằng ngày, biết rõ ngoại lệ và chỗ hay sai.

Phía đơn vị làm phần mềm thường có chuyên viên phân tích nghiệp vụ, người thiết kế giao diện và một kỹ sư phụ trách kiến trúc. Ở nhóm nhỏ, một người có thể đảm nhận hai vai.

Những lỗi thiết kế hay gặp

  • Muốn đưa mọi thứ vào bản đầu tiên, khiến dự án kéo dài và đội chi phí.
  • Chỉ hỏi ý kiến lãnh đạo, không hỏi người dùng hằng ngày.
  • Bỏ qua trường hợp ngoại lệ như trả hàng, huỷ đơn, sửa hoá đơn.
  • Không tính chuyện phân quyền: ai được xem, ai được sửa, ai được duyệt.
  • Không nghĩ tới dữ liệu cũ cần chuyển sang và cách kiểm tra sau khi chuyển.

Một nguyên tắc hữu ích là làm bản đầu tiên đủ nhỏ để chạy thật trong vài tuần, rồi mở rộng dần. Nhiều nhóm áp dụng cách làm linh hoạt theo từng đợt ngắn, mỗi đợt 1–2 tuần, để người dùng góp ý sớm.

Có nhất thiết phải thiết kế phần mềm riêng không?

Không phải lúc nào cũng cần. Nếu nhu cầu của bạn giống số đông, như bán hàng tại quầy, quản lý khách hàng hay gom tin nhắn, phần mềm có sẵn thường nhanh và rẻ hơn. Bài phần mềm đóng gói hay viết riêng giúp bạn so sánh hai hướng.

Ví dụ trong hệ sinh thái ULI, UliPOS dùng ngay cho bán tại quầy, UliGo gom tin nhắn nhiều kênh, UliWork quản lý khách hàng, kho và nhân sự. Khi quy trình thật sự khác biệt, ULI nhận thiết kế và phát triển phần mềm theo yêu cầu, có thể kết nối với các sản phẩm sẵn có để không phải làm lại từ đầu.

Nếu bạn đang ở giai đoạn đầu, hãy đọc bài chuyển đổi số cho doanh nghiệp nhỏ để chọn việc ưu tiên. Khi đã rõ bài toán, xem các giải pháp của ULI hoặc trao đổi với đội tư vấn.

Xem thêm dịch vụ Phát triển phần mềm theo yêu cầu của ULI.

Câu hỏi thường gặp

Chủ doanh nghiệp không rành công nghệ có tham gia thiết kế phần mềm được không?

Được, và nên tham gia. Phần quan trọng nhất của thiết kế là quy trình nghiệp vụ, thứ chủ doanh nghiệp và nhân viên hiểu rõ nhất. Phần kỹ thuật để đơn vị làm phần mềm lo.

Bản thiết kế phần mềm gồm những tài liệu gì?

Thường gồm danh sách yêu cầu, sơ đồ quy trình, bản vẽ các màn hình hoặc bản mẫu bấm thử, mô tả dữ liệu và sơ đồ kiến trúc. Với dự án nhỏ, vài trang tài liệu cùng bản mẫu là đủ.

Có nên trả tiền riêng cho giai đoạn thiết kế không?

Nhiều doanh nghiệp chọn tách giai đoạn thiết kế thành một phần riêng. Cách này giúp bạn có bản thiết kế rõ ràng để quyết định có làm tiếp hay không, và dễ ước tính chi phí phần còn lại.

Thiết kế xong có thay đổi được không?

Có. Phần mềm luôn thay đổi khi doanh nghiệp thay đổi. Điều quan trọng là có cách ghi nhận thay đổi, đánh giá ảnh hưởng tới thời gian và chi phí trước khi làm.

Thấy bài viết hữu ích? Chia sẻ cho đồng nghiệp và bạn bè.

Chia sẻ: Facebook LinkedIn X Telegram

Bài viết liên quan

Xem tất cả →