Uli.vn
Phát triển phần mềm

Bảo mật phần mềm doanh nghiệp: rủi ro thường gặp và cách phòng

Cập nhật 5 phút đọc

Chia sẻ: Facebook LinkedIn X Telegram

Trả lời nhanh

Bảo mật phần mềm là tập hợp các biện pháp giữ cho phần mềm và dữ liệu không bị truy cập, sửa đổi hay phá hoại trái phép. Cách làm hiệu quả là đưa bảo mật vào từ lúc thiết kế, phân quyền tối thiểu, mã hoá dữ liệu, cập nhật thường xuyên và sao lưu định kỳ. Doanh nghiệp nhỏ cũng là mục tiêu tấn công.

Kỹ sư bảo mật nhìn hai màn hình biểu đồ trong phòng ánh sáng xanh
Kỹ sư bảo mật nhìn hai màn hình biểu đồ trong phòng ánh sáng xanh

Nhiều chủ doanh nghiệp nhỏ nghĩ kẻ tấn công chỉ nhắm vào ngân hàng hay tập đoàn lớn. Thực tế, các cuộc tấn công thường chạy tự động, dò tìm bất kỳ phần mềm nào có lỗ hổng. Vì vậy bảo mật phần mềm là việc của mọi doanh nghiệp.

Bài này giải thích các rủi ro phổ biến bằng ngôn ngữ dễ hiểu, và những việc cụ thể bạn nên yêu cầu khi đặt làm hoặc vận hành phần mềm.

Vì sao bảo mật phần mềm cần tính từ đầu?

Sửa một lỗ hổng sau khi phần mềm đã chạy thật thường tốn kém hơn nhiều so với tránh nó từ lúc thiết kế. Khi đã có dữ liệu khách hàng, mỗi sự cố còn ảnh hưởng tới uy tín và có thể kéo theo trách nhiệm pháp lý.

Viện Tiêu chuẩn và Công nghệ Hoa Kỳ (NIST) có bộ hướng dẫn phát triển phần mềm an toàn (SSDF, tài liệu SP 800-218). Tinh thần chung là đưa bảo mật vào mọi giai đoạn: yêu cầu, thiết kế, viết mã, kiểm thử và vận hành.

Ở Việt Nam, Nghị định 13/2023/NĐ-CP đặt ra yêu cầu bảo vệ dữ liệu cá nhân. Phần mềm lưu thông tin khách hàng cần được thiết kế để đáp ứng các yêu cầu này. Bài bảo vệ dữ liệu khách hàng đi sâu hơn về chủ đề này.

Những rủi ro bảo mật thường gặp

Tổ chức OWASP công bố danh sách OWASP Top 10, gồm 10 nhóm rủi ro phổ biến nhất của ứng dụng web. Dưới đây là 5 nhóm doanh nghiệp hay gặp, diễn giải đơn giản:

  • Kiểm soát quyền lỏng lẻo: nhân viên xem được dữ liệu không thuộc phần việc của mình, hoặc đổi một con số trên địa chỉ trang là xem được hồ sơ người khác.
  • Lỗi chèn mã (injection): kẻ xấu nhập một đoạn lệnh vào ô tìm kiếm, phần mềm chạy luôn đoạn lệnh đó và lộ dữ liệu.
  • Xác thực yếu: cho phép mật khẩu quá đơn giản, không giới hạn số lần đăng nhập sai, không có xác thực hai lớp.
  • Cấu hình sai: để lộ trang quản trị, để mặc định tài khoản quản trị, bật chế độ gỡ lỗi trên bản chạy thật.
  • Thành phần lỗi thời: dùng thư viện cũ đã có lỗ hổng công khai nhưng không cập nhật.

Ví dụ: một trang tra cứu đơn hàng dùng địa chỉ dạng /don-hang/1001. Nếu phần mềm không kiểm tra quyền, người dùng chỉ cần đổi thành 1002 là xem được đơn của khách khác. Đây là lỗi nhỏ về kỹ thuật nhưng hậu quả lớn.

Bàn tay cắm khoá bảo mật USB vào laptop

8 việc nên làm để bảo vệ phần mềm

  1. Phân quyền tối thiểu: mỗi người chỉ có đúng quyền cần cho công việc. Quyền quản trị dành cho rất ít người.
  2. Bật xác thực hai lớp: nhất là với tài khoản quản trị. Khoá bảo mật phần cứng hoặc ứng dụng tạo mã đều tốt hơn chỉ dùng mật khẩu.
  3. Mã hoá dữ liệu: dùng HTTPS cho mọi kết nối, mã hoá mật khẩu bằng thuật toán băm chuyên dụng, không lưu mật khẩu dạng chữ thường.
  4. Kiểm tra dữ liệu đầu vào: mọi thứ người dùng nhập đều phải được kiểm tra trước khi xử lý.
  5. Cập nhật thường xuyên: hệ điều hành, máy chủ và thư viện cần được vá khi có bản sửa lỗi bảo mật.
  6. Ghi nhật ký: lưu lại ai đăng nhập, ai xem, ai sửa dữ liệu quan trọng, để truy vết khi có sự cố.
  7. Sao lưu và thử khôi phục: sao lưu định kỳ, lưu một bản ở nơi tách biệt, và thử khôi phục ít nhất 1 lần mỗi quý.
  8. Kiểm thử bảo mật: rà soát mã và thử tấn công có kiểm soát trước khi đưa phần mềm vào chạy thật.

Doanh nghiệp cần hỏi gì khi đặt làm phần mềm?

Bạn không cần là chuyên gia bảo mật để đặt câu hỏi đúng. Hãy hỏi đơn vị làm phần mềm:

  • Phần mềm phân quyền theo vai trò thế nào? Ai được xem dữ liệu nào?
  • Mật khẩu và dữ liệu nhạy cảm được lưu ra sao?
  • Có xác thực hai lớp cho tài khoản quản trị không?
  • Dữ liệu sao lưu ở đâu, bao lâu một lần, khôi phục mất bao lâu?
  • Khi phát hiện lỗ hổng, quy trình vá và thông báo thế nào?

Ngoài ra, hãy hỏi về quyền truy cập máy chủ sau bàn giao: ai giữ mật khẩu, ai được đăng nhập, khi đổi đơn vị thì bàn giao thế nào. Câu trả lời mơ hồ là dấu hiệu cần cân nhắc. Bảo mật cũng gắn chặt với cách tổ chức hệ thống, xem thêm bài kiến trúc phần mềm doanh nghiệp.

Con người là mắt xích quan trọng

Phần mềm tốt vẫn có thể bị vượt qua nếu nhân viên bấm vào đường dẫn lừa đảo hoặc dùng chung mật khẩu. Một vài thói quen đơn giản giúp giảm rủi ro rõ rệt:

  • Không dùng chung tài khoản giữa nhiều người.
  • Khoá tài khoản ngay khi nhân viên nghỉ việc.
  • Cảnh giác với email, tin nhắn yêu cầu đăng nhập gấp.
  • Không cài phần mềm lạ lên máy dùng cho công việc.

Bảo mật phần mềm không phải việc làm một lần. Đó là thói quen duy trì suốt vòng đời phần mềm. Nếu bạn muốn rà soát mức độ an toàn của hệ thống hiện tại, hãy liên hệ ULI để được tư vấn.

Xem thêm dịch vụ Phát triển SaaS và Web App của ULI.

Câu hỏi thường gặp

Doanh nghiệp nhỏ có cần quan tâm bảo mật phần mềm không?

Có. Nhiều cuộc tấn công chạy tự động và không chọn quy mô. Doanh nghiệp nhỏ thường ít lớp bảo vệ hơn nên càng dễ bị nhắm tới.

OWASP Top 10 là gì?

Đó là danh sách 10 nhóm rủi ro bảo mật phổ biến nhất của ứng dụng web do tổ chức phi lợi nhuận OWASP công bố và cập nhật định kỳ. Nhiều đội lập trình dùng danh sách này làm điểm xuất phát khi rà soát bảo mật.

Xác thực hai lớp có thật sự cần thiết?

Rất nên có, nhất là với tài khoản quản trị. Khi mật khẩu bị lộ, lớp xác thực thứ hai vẫn ngăn được phần lớn các lần đăng nhập trái phép.

Bao lâu nên kiểm tra bảo mật phần mềm một lần?

Nên kiểm tra trước mỗi lần phát hành thay đổi lớn và rà soát định kỳ ít nhất mỗi năm. Việc cập nhật bản vá thì cần làm liên tục.

Thấy bài viết hữu ích? Chia sẻ cho đồng nghiệp và bạn bè.

Chia sẻ: Facebook LinkedIn X Telegram

Bài viết liên quan

Xem tất cả →