Uli.vn
Phát triển phần mềm

Bảo trì phần mềm sau bàn giao: 4 loại việc và cách lên kế hoạch

Cập nhật 5 phút đọc

Chia sẻ: Facebook LinkedIn X Telegram

Trả lời nhanh

Bảo trì phần mềm là toàn bộ công việc sau khi bàn giao để phần mềm tiếp tục chạy đúng, an toàn và phù hợp nhu cầu. Theo tiêu chuẩn ISO/IEC 14764, có 4 loại: sửa lỗi, thích nghi với môi trường mới, hoàn thiện tính năng và phòng ngừa. Doanh nghiệp nên thống nhất phạm vi, thời gian phản hồi và người phụ trách ngay trong hợp đồng.

Kỹ sư hỗ trợ đeo tai nghe theo dõi bảng trạng thái hệ thống
Kỹ sư hỗ trợ đeo tai nghe theo dõi bảng trạng thái hệ thống

Nhiều doanh nghiệp coi ngày bàn giao là ngày kết thúc dự án phần mềm. Thực ra, đó mới là lúc phần mềm bắt đầu làm việc thật. Từ đây, bảo trì phần mềm quyết định hệ thống có chạy tốt trong nhiều năm hay xuống cấp dần.

Bài này giải thích bảo trì gồm những việc gì, vì sao không thể bỏ qua và cách lên kế hoạch hợp lý.

Vì sao phần mềm cần bảo trì?

Phần mềm không hao mòn như máy móc, nhưng môi trường quanh nó thay đổi liên tục:

  • Lỗi ẩn lộ ra: có những tình huống chỉ xuất hiện khi dùng thật với dữ liệu thật.
  • Hệ điều hành, trình duyệt cập nhật: Android, iOS và các trình duyệt ra phiên bản mới mỗi năm.
  • Lỗ hổng bảo mật mới: thư viện phần mềm dùng có thể bị phát hiện lỗ hổng bất cứ lúc nào.
  • Quy định thay đổi: thuế, hoá đơn, bảo vệ dữ liệu cá nhân có thể đổi, phần mềm phải đổi theo.
  • Nhu cầu doanh nghiệp lớn lên: thêm chi nhánh, thêm sản phẩm, thêm quy trình mới.

Phần mềm không được bảo trì sẽ dần chậm, lỗi nhiều hơn và rủi ro bảo mật cao hơn.

Ví dụ: một phần mềm quản lý đơn hàng chạy tốt trong 2 năm đầu. Sau đó trình duyệt cập nhật, một thư viện cũ ngừng hỗ trợ, nút in bắt đầu lỗi trên vài máy. Nếu có lịch bảo trì phòng ngừa, lỗi này thường được phát hiện và sửa trước khi nhân viên gặp phải.

4 loại bảo trì phần mềm

Tiêu chuẩn quốc tế ISO/IEC 14764 chia bảo trì phần mềm thành 4 loại:

  1. Bảo trì sửa lỗi: khắc phục lỗi người dùng phát hiện. Ví dụ: báo cáo cuối tháng tính sai khi có đơn hoàn trả.
  2. Bảo trì thích nghi: điều chỉnh để phần mềm chạy được trong môi trường mới, như hệ điều hành mới, máy chủ mới, quy định mới.
  3. Bảo trì hoàn thiện: cải tiến tính năng, giao diện, tốc độ theo phản hồi của người dùng.
  4. Bảo trì phòng ngừa: sửa trước những điểm có nguy cơ gây lỗi, cập nhật thư viện, dọn mã cũ cho dễ sửa sau này.

Nhiều doanh nghiệp chỉ nghĩ tới loại 1. Thực tế, loại 2 và 4 giúp tránh sự cố lớn, còn loại 3 giúp phần mềm ngày càng hữu ích.

Hai người trao đổi ở văn phòng, nhìn nhau mỉm cười

Cần thống nhất gì trong thoả thuận bảo trì?

Một thoả thuận bảo trì rõ ràng giúp cả hai bên tránh hiểu lầm. Nên có các mục sau:

  • Phạm vi: những việc nào thuộc bảo trì, việc nào là yêu cầu mới tính riêng.
  • Mức độ ưu tiên lỗi: ví dụ chia 3 mức. Mức 1 là hệ thống dừng hoặc sai tiền. Mức 2 là một chức năng quan trọng lỗi nhưng có cách làm tạm. Mức 3 là lỗi nhỏ, hiển thị.
  • Thời gian phản hồi và xử lý: cho từng mức ưu tiên, kể cả ngoài giờ hành chính nếu cần.
  • Kênh tiếp nhận: báo lỗi qua đâu, ai tiếp nhận, theo dõi tiến độ thế nào.
  • Sao lưu và khôi phục: ai chịu trách nhiệm, bao lâu một lần, thử khôi phục định kỳ.
  • Bàn giao khi chấm dứt: mã nguồn, tài liệu, tài khoản máy chủ được chuyển giao thế nào.

Các điều khoản này nên được bàn từ lúc ký hợp đồng làm phần mềm. Bài chọn đơn vị làm phần mềm uy tín gợi ý các câu hỏi nên đặt cho đối tác.

Doanh nghiệp tự làm được những gì?

Bảo trì không chỉ là việc của đơn vị kỹ thuật. Phía doanh nghiệp có thể góp phần rất lớn:

  • Báo lỗi đầy đủ: ghi lại đã làm gì, lúc nào, trên máy nào, kèm ảnh chụp màn hình.
  • Cử một đầu mối: gom yêu cầu từ các bộ phận, sắp xếp ưu tiên trước khi gửi đi.
  • Quản lý tài khoản: khoá tài khoản nhân viên nghỉ việc, rà soát quyền định kỳ.
  • Giữ tài liệu cập nhật: quy trình thay đổi thì ghi lại, để đội kỹ thuật hiểu bối cảnh.

Ví dụ: thay vì nhắn "phần mềm bị lỗi", hãy nhắn "Lúc 9 giờ sáng, trên máy quầy số 2, bấm In hoá đơn thì báo lỗi kết nối, ảnh đính kèm". Đội kỹ thuật có thể tái hiện và sửa nhanh hơn nhiều.

Lập kế hoạch bảo trì thế nào?

Một kế hoạch đơn giản có thể theo nhịp sau:

  1. Hằng tuần: xem lại danh sách lỗi đã báo, xếp ưu tiên.
  2. Hằng tháng: cập nhật bản vá bảo mật, kiểm tra sao lưu.
  3. Hằng quý: thử khôi phục dữ liệu từ bản sao lưu, rà soát quyền người dùng.
  4. Hằng năm: đánh giá tổng thể, lên kế hoạch nâng cấp lớn và cập nhật theo nền tảng mới.

Khi ước tính ngân sách cho phần mềm, đừng quên phần bảo trì nhiều năm sau bàn giao. Bài chi phí phát triển phần mềm doanh nghiệp giải thích cách tính tổng chi phí. Bài viết phần mềm riêng: khó khăn và thuận lợi cũng nhắc bảo trì là một khoản định kỳ cần chuẩn bị.

Nếu bạn cần rà soát tình trạng phần mềm hiện tại và lên kế hoạch bảo trì phù hợp, hãy liên hệ ULI để được tư vấn.

Xem thêm dịch vụ Phát triển phần mềm theo yêu cầu của ULI.

Câu hỏi thường gặp

Bảo trì phần mềm khác bảo hành thế nào?

Bảo hành thường là cam kết sửa miễn phí các lỗi do bên làm phần mềm gây ra trong một thời hạn nhất định sau bàn giao. Bảo trì rộng hơn, gồm cả thích nghi, cải tiến và phòng ngừa, thường kéo dài suốt vòng đời phần mềm.

Có thể đổi đơn vị bảo trì khác không?

Có, nếu doanh nghiệp được bàn giao đủ mã nguồn, tài liệu và quyền truy cập máy chủ. Vì vậy nên ghi rõ phần bàn giao trong hợp đồng ngay từ đầu.

Không bảo trì phần mềm thì sao?

Phần mềm có thể vẫn chạy một thời gian, nhưng rủi ro tăng dần: lỗ hổng bảo mật không được vá, không chạy trên thiết bị mới, không theo kịp quy định mới.

Bao lâu nên nâng cấp lớn một lần?

Không có con số cố định. Nên đánh giá ít nhất mỗi năm một lần, dựa trên tình trạng công nghệ, số lỗi phát sinh và nhu cầu mới của doanh nghiệp.

Thấy bài viết hữu ích? Chia sẻ cho đồng nghiệp và bạn bè.

Chia sẻ: Facebook LinkedIn X Telegram

Bài viết liên quan

Xem tất cả →