Trả lời nhanh
Kiểm thử phần mềm là việc chạy thử và kiểm tra phần mềm có làm đúng yêu cầu hay không, trước khi đưa cho người dùng thật. Thường chia 4 cấp: kiểm thử đơn vị, tích hợp, hệ thống và nghiệm thu. Kiểm thử không chứng minh phần mềm hết lỗi, nhưng giảm mạnh rủi ro lỗi nghiêm trọng khi chạy thật.
Một lỗi tính sai tiền trong phần mềm có thể khiến doanh nghiệp mất khách chỉ sau vài ngày. Kiểm thử phần mềm là lớp bảo vệ giúp tìm ra những lỗi như vậy trước khi người dùng thật gặp phải.
Nhiều chủ doanh nghiệp nghĩ kiểm thử là việc riêng của đội lập trình. Thực tế, doanh nghiệp đặt làm phần mềm cũng cần hiểu và tham gia. Bài này giải thích kiểm thử gồm những gì, diễn ra thế nào và bạn nên làm gì.
Kiểm thử phần mềm là gì?
Kiểm thử phần mềm là quá trình chạy thử phần mềm và so kết quả với yêu cầu đã thống nhất. Nếu kết quả khác yêu cầu, đó là lỗi cần sửa.
Tổ chức ISTQB, nơi xây dựng chương trình chứng chỉ kiểm thử phổ biến, nêu 7 nguyên tắc kiểm thử. Có ba nguyên tắc chủ doanh nghiệp nên nhớ:
- Kiểm thử chỉ cho thấy có lỗi, không chứng minh hết lỗi. Phần mềm qua kiểm thử vẫn có thể còn lỗi chưa phát hiện.
- Không thể kiểm thử mọi trường hợp. Phải chọn trường hợp quan trọng và hay xảy ra nhất.
- Kiểm thử sớm thì rẻ hơn. Lỗi phát hiện ở bước phân tích yêu cầu dễ sửa hơn nhiều so với lỗi phát hiện khi đã chạy thật.
4 cấp độ kiểm thử phần mềm
Kiểm thử thường chia thành 4 cấp, từ nhỏ tới lớn:
- Kiểm thử đơn vị (unit test): lập trình viên kiểm tra từng hàm, từng khối mã nhỏ. Phần này thường được viết thành mã và chạy tự động.
- Kiểm thử tích hợp: kiểm tra các phần ghép với nhau có chạy đúng không. Ví dụ: phần đơn hàng gửi dữ liệu sang phần kho có đúng số lượng không.
- Kiểm thử hệ thống: kiểm tra toàn bộ phần mềm như một sản phẩm hoàn chỉnh, gồm cả tốc độ, bảo mật và giao diện.
- Kiểm thử nghiệm thu (UAT): người dùng thật của doanh nghiệp dùng thử theo công việc hằng ngày và xác nhận phần mềm đáp ứng nhu cầu.
Ngoài ra còn có kiểm thử hồi quy: chạy lại các bài kiểm thử cũ sau mỗi lần sửa, để chắc rằng sửa chỗ này không làm hỏng chỗ khác. Đây là lý do kiểm thử tự động rất có giá trị với phần mềm dùng lâu dài.

Quy trình kiểm thử 5 bước
Một quy trình kiểm thử gọn thường có 5 bước:
- Lập kế hoạch: xác định cần kiểm thử phần nào, ai làm, khi nào xong, tiêu chí đạt là gì.
- Viết kịch bản kiểm thử: mỗi kịch bản ghi rõ dữ liệu đầu vào, thao tác và kết quả mong đợi.
- Chuẩn bị môi trường: một bản phần mềm riêng để thử, không dùng dữ liệu thật của khách.
- Thực hiện và ghi lỗi: chạy kịch bản, ghi lỗi kèm ảnh chụp, các bước tái hiện và mức độ nghiêm trọng.
- Kiểm tra lại và báo cáo: xác nhận lỗi đã sửa, tổng hợp số lỗi còn mở trước khi quyết định đưa vào chạy thật.
Ví dụ: kịch bản "giảm giá 10% cho đơn từ 2 sản phẩm" cần thử ít nhất ba trường hợp. Đơn có 1 sản phẩm thì không giảm. Đơn có đúng 2 sản phẩm thì giảm. Đơn có sản phẩm đã giảm giá sẵn thì xử lý theo quy tắc doanh nghiệp đặt ra. Nhiều lỗi nằm ở đúng các trường hợp biên như vậy.
Doanh nghiệp nên tham gia kiểm thử thế nào?
Đội lập trình hiểu kỹ thuật, nhưng doanh nghiệp mới hiểu nghiệp vụ. Vì vậy, phần nghiệm thu nên do chính người dùng thật thực hiện.
- Cử người nghiệm thu: chọn 1–2 người làm công việc đó hằng ngày, không chỉ người quản lý.
- Cung cấp tình huống thật: đưa các trường hợp khó, ngoại lệ mà nhân viên hay gặp.
- Ghi lỗi rõ ràng: nói đã làm gì, mong đợi gì, thực tế ra sao. Tránh ghi chung chung kiểu "không chạy".
- Thống nhất tiêu chí đạt: ví dụ không còn lỗi mức nghiêm trọng, các lỗi nhỏ có lịch sửa cụ thể.
Kiểm thử chỉ tốt khi yêu cầu rõ. Nếu yêu cầu mơ hồ, không ai biết kết quả nào là đúng. Bài phân tích yêu cầu phần mềm hướng dẫn cách viết yêu cầu để kiểm thử được.
Những lỗi hay gặp khi kiểm thử
- Dồn kiểm thử vào cuối dự án. Khi đó thời gian gấp, lỗi phát hiện muộn và sửa tốn kém.
- Chỉ thử trường hợp suôn sẻ. Người dùng thật luôn nhập sai, bấm hai lần, mất mạng giữa chừng.
- Thử trên một thiết bị duy nhất. Phần mềm chạy tốt trên máy lập trình viên chưa chắc chạy tốt trên điện thoại cũ của nhân viên.
- Dùng dữ liệu thật để thử. Dễ lộ thông tin khách hàng. Nên dùng dữ liệu giả có cấu trúc giống thật.
- Không kiểm thử lại sau khi sửa. Bỏ qua kiểm thử hồi quy là nguyên nhân phổ biến của lỗi "sửa một, hỏng hai".
Kiểm thử cũng là một phần cần tính vào ngân sách và thời gian. Bài chi phí phát triển phần mềm doanh nghiệp giải thích cách ước tính các phần việc này. Khi chọn đối tác, hãy hỏi họ kiểm thử thế nào, như gợi ý trong bài chọn đơn vị làm phần mềm uy tín.
Nếu cần một góc nhìn độc lập về chất lượng phần mềm của mình, bạn có thể liên hệ ULI để được tư vấn.
Xem thêm dịch vụ Phát triển phần mềm theo yêu cầu của ULI.
Câu hỏi thường gặp
Kiểm thử phần mềm chiếm bao nhiêu thời gian của dự án?
Tuỳ dự án và mức độ rủi ro. Kiểm thử nên diễn ra song song suốt dự án, không chỉ dồn vào cuối. Phần mềm liên quan tiền bạc, dữ liệu cá nhân cần kiểm thử kỹ hơn.
Có cần kiểm thử tự động không?
Với phần mềm dùng lâu dài và sửa đổi thường xuyên thì nên có. Kiểm thử tự động giúp chạy lại hàng trăm kịch bản sau mỗi lần sửa mà không tốn công người.
Ai nên thực hiện kiểm thử nghiệm thu?
Người dùng thật của doanh nghiệp, tức những người làm công việc đó hằng ngày. Họ biết rõ các tình huống ngoại lệ mà đội lập trình khó đoán trước.
Phần mềm đã qua kiểm thử có còn lỗi không?
Có thể còn. Kiểm thử giảm rủi ro chứ không loại bỏ hoàn toàn lỗi. Vì vậy cần có kế hoạch bảo trì và kênh báo lỗi sau khi bàn giao.
Thấy bài viết hữu ích? Chia sẻ cho đồng nghiệp và bạn bè.



